Çocuk ve Ceza

İnsanlar ceza yöntemlerini uygunsuz davranışı ortadan kaldırmak için uygularlar. Bu ilk başta çözüm olarak gözükse ve anne babayı rahatlatsa bile uzun vadede kalıcı bir çözüm sağlamamaktadır. Anne babalar öncelikle çocuğun davranışının neden hatalı olduğunu sakin bir ses tonu ile, çocuğun göz hizasına inerek güzelce anlatmalılardır. Daha sonrasında bu davranış tekrarlanıyor ise, çocuğun davranışının altında yatan duyguya bakmak gerekir. Yani çocuk bu davranışı neden yapıyor olabilir? Dikkat çekmek, inatlaşmak, sevgi ve ilgi yoksunluğu, öfkeyi doğru ifade edemiyor olmak ilk akla gelenlerdir.

Çocuklara yaptıkları hatalar dolayısıyla ceza vermek etkin bir yöntem olarak görülse de, çocuk ödül cezadaki kuralı keşfeder ve ona göre davranmaya başlar.

Yani çocuk cezasını çekerek yaptığı hatalı davranışın bedelini ödemiş olur ve davranışının neden hatalı olduğunu hiçbir zaman tam anlamıyla öğrenemez. Bu durumda yapmanız gereken şey çocuğunuza sınırları ve seçimleri öğretmektir. Her yaş grubu çocuk için seçimleri ve sınırları öğrenmek, çocuğun benlik duygusunun gelişimine katkı sağlayacak, onu ileride özgüvenli bir yetişkin haline getirecektir.

Çocuğu sınırlamanın, onun insan ilişkilerini olumsuz etkileyeceğini düşünebilirsiniz fakat unutmayın ki sınırların nerede başlayıp nerede bittiğini bilmek her bireyin psikolojik ve fizyolojik bir ihtiyacıdır. Çocuğa sınır ve seçim, sizin belirlediğiniz sınırlar üzerinden tercih hakkını ona bırakarak öğretilmelidir. Örneğin, markete gittiğiniz zaman çocuğa istediğin gofreti, çikolatayı, keki alabilirsin ama fiyatı beş lirayı geçmeyecek demeniz çocuğunuza sizin koyduğunuz sınırlar içinde tercih yapma hakkı sağlar. Burada dikkat edilmesi gereken şey sınırların gerçekliğe yakın olması, anne ve babanın kararlı ve net davranmasıdır. Yani sınırınız beş liraysa çocuğunuz ağlasa bile sınır beş lirayı aşmayacak. Sınırsız büyüyen bir çocuk karşılaştığı ilk sınırda sinirlenip ağlayarak öfke nöbetleri geçirebilir. Eğer siz, çocuğunuz hemen sussun diye kendi koyduğunuz sınırı iptal eder,istediği şeyi hemen verirseniz çocuğunuza ağlama yolu ile her istediğini yaptırabileceğini öğretmiş olursunuz.

Sürekli ceza alan çocuktan ziyade seçim hakkı olan ve yaptığı seçimlerin sonucunu üstlenen çocuk ileride iradesi güçlü ve sorumluluk alabilen bir yetişkin olacaktır. Unutmayın, çocuğa seçim hakkı sunmadan benim istediğimi yapacaksın yoksa ceza alırsın demek çocuğun benliğini hiçe saymaktır.

Uzman Psikolog Dilara Tahincioğlu